امروز پنجشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۸ مصادف با ۱۹ رمضان ۱۴۴۰
  • اذان صبح: ۰۴:۱۴
  • طلوع آفتاب: ۰۵:۵۵
  • اذان ظهر: ۱۳:۰۱
  • غروب آفتاب: ۲۰:۰۸
  • اذان مغرب: ۲۰:۲۸
  • نیمه شب شرعی: ۰۰:۱۱
  • امام سجاد(ع): هر که مشتاق بهشت است به حسنات شتابد و از شهوات دورى گزیند، هر که از دوزخ ترسد براى توبه از گناهانش به درگاه خدا پیشى گیرد و از حرام‌ها برگردد.
+-
بازدید: ۸۱
۳۰ دی ۱۳۹۷

رونق مباحثات علمی در پرتو احیای نشست‌های قضایی

پیشینه برگزاری نشست‌های قضایی در دادگستری به دوران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بازمی‌‌گردد. این نشست‌ها که با هدف تبادل نظر، همفکری و تصمیمات به‌صورت خودجوش در حوزه‌های قضایی مختلف کشور برگزار می‌شد، تنها ابزار آموزشی رایج دادگستری در آن دوران بود.

پیشینه برگزاری نشست‌های قضایی در دادگستری به دوران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بازمی‌‌گردد. این نشست‌ها که با هدف تبادل نظر، همفکری و تصمیمات به‌صورت خودجوش در حوزه‌های قضایی مختلف کشور برگزار می‌شد، تنها ابزار آموزشی رایج دادگستری در آن دوران بود. به مرور زمان با افزایش میزان ورودی پرونده و فقدان ساختار منسجم از سوی دیگر نشست‌های قضایی جایگاه خود را از دست داد و اکنون به‌صورت پراکنده در برخی از استان‌ها تشکیل می‌شود. هرچند توسعه روش‌های نوین آموزشی و نگاه سیستمی به مدیریت دانش سازمانی تا حدودی خلأ ناشی از روش‌های سنتی را جبران کرده است اما به جرأت می‌توان گفت که نشست‌های قضایی به‌عنوان ابزار قدرتمند به اشتراک‌گذاری دانش همکاران قضایی، نقش بسیار مهمی در ترویج دانش و توسعه مهارت‌های قضایی دارد و منجر به شکل‌گیری وحدت رویه در رسیدگی‌ها می‌شود. به همین دلیل لازم است در قالب برنامه‌ای مدون، نسبت به احیای نشست‌های قضایی در دادگستری‌های سراسر کشور اقدام شود. مرکز آموزش معاونت منابع انسانی با عنایت به اهمیت این موضوع از یک سال گذشته موضوع احیای نشست‌های قضایی را در دستور کار خود قرار داده است که نتیجه آن تدوین «دستورالعمل جدید نشست‌های قضایی» است. در این گزارش به بررسی آسیب‌‌های موجود در فرایند برگزاری نشست‌ها و راه‌حل‌های پیش‌بینی شده در دستورالعمل جدید می‌پردازیم.
بر اساس مطالعات صورت گرفته و بررسی‌های میدانی به عمل آمده، چند آسیب عمده در برگزاری نشست‌های قضایی وجود دارد که به‌طور طبیعی دستیابی به اهداف اجرای نشست‌ها منوط به علاج این آسیب‌هاست:
اول فقدان ساختار منسجم نشست‌های قضایی.
دوم، ضعف در مدیریت محتوای نشست‌های قضایی.
سوم، نبود زیرساخت لازم برای مدیریت نتایج نشست‌ها.
ساختار نشست‌های قضایی
همان‌گونه که اشاره شد، نشست‌های قضایی در دادگستری، از ابتدای شکل‌گیری حرکتی خودجوش بود که بنابر ضرورت‌های پیش روی قضات و به منظور مشورت و هم‌فکری حسب درخواست یک یا چند نفر از قضات تشکیل می‌شد؛ همین امر باعث شد که در اکثر حوزه‌های قضایی به دلیل کثرت پرونده‌ها و توجه بیش از حد به آمار، فرصت تبادل نظر از بین برود و هیچ یک از قضات هم آماده پذیرش مسئولیت تشکیل جلسات و مدیریت محتوا و نتایج نشست‌ها نباشند. به همین منظور اولین اقدامی که در این دستورالعمل پیش‌بینی شده است ضرورت شناسایی و انتخاب متولی تشکیل نشست‌های قضایی در هر حوزه قضایی تحت عنوان دبیر نشست است. دبیر طبق دستورالعمل دارای وظایف زیر است:
الف- تمهید مقدمات و انجام هماهنگی‌ها و پیگیری‌های لازم برای برگزاری منظم نشست‌های قضایی.
ب- اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری نشست‌ و ابلاغ دستور جلسه نشست حداقل ۴۸ ساعت قبل از برگزاری جلسات.
ج- مدیریت زمان جلسات.
د- بررسی سوابق نشست‌های قضایی برگزار شده به منظور جلوگیری از طرح مباحث تکراری.
ه- نظارت بر حضور و غیاب شرکت‌کنندگان و تنظیم صورت‌جلسه برگزاری نشست قضایی.
و- مستندسازی مباحث مطرح‌شده در جلسات، ثبت دقیق و کامل نظرات اعضا شامل نظر اقلیت، اکثریت و اتفاق نظرات و حتی‌الامکان ضبط صوتی یا تصویری نشست‌ها.
ز- ارسال فرم‌های تکمیل‌شده ثبت نظرات اعضا و صورت‌جلسه برگزاری نشست قضایی به همراه فایل صوتی یا تصویری جلسه حداکثر یک هفته پس از برگزاری هر نشست به معاونت منابع انسانی استان.
به طور طبیعی دبیر در قبال مأموریتی که بر عهده می‌گیرد از مزایای آن برخوردار می‌شود. آسیب دیگری که فقدان ساختار نشست‌ها ایجاد کرده است عدم امکان مدیریت حضور قضات در جلسات نشست‌ها بود. حسب این دستورالعمل، نشست‌های قضایی دارای اعضای فعال و عادی است و این افراد از طریق فراخوان برای عضویت در نشست‌ها ثبت‌نام می‌کنند و تداوم عضویت آنها تابع ضوابط و مقررات خاصی است.
طبعاً اعضای فعال و عادی نیز در قبال حضور منظم و مؤثر در جلسات نشست‌ها از امتیازات آموزش و مزایای پیش‌بینی شده بهره‌مند خواهد بود. این اقدامات امکان برنامه‌ریزی بهتر و منظم‌تر برای تشکیل و برگزاری جلسات نشست‌ها را فراهم و انگیزه قضات را برای مشارکت مؤثر در جریان نشست‌ها جلب می‌کند. ضمن اینکه شبکه وسیعی از قضات علاقه‌مند به مباحثات علمی در کشور ایجاد می‌شود که می‌توان از این ظرفیت برای حل معضلات مهم قضایی در قوه قضاییه بهره جست.
مدیریت محتوای نشست‌های قضایی
فلسفه تشکیل نشست‌های قضایی پرداختن به موضوعاتی است که همکاران قضایی در رسیدگی به پرونده‌ها با آنها مواجه می‌شوند و غالباً به‌دلیل ابهام یا اجمال موضوع میان حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد یا اینکه رویه‌‌های مختلفی در آن موضوع به کار گرفته شده است. کارکرد دیگر نشست‌های قضایی رفع اشکالات و نقاط ضعف همکاران قضایی است که از طریق مشورت با قضات با تجربه و پیشکسوت محقق می‌شود.
نظم دادن به نحوه طرح موضوعات در جلسات نشست‌ها یکی از اهداف مهم دستور‌العمل جدید است و برای این منظور مقرر شده است که دبیران نشست‌های قضایی تقویم نشست‌های قضایی را تهیه کنند و از پیش به اطلاع اعضای نشست برسانند تا همکاران قضایی با اطلاعات کامل‌تری در جلسات حضور یابند؛ همچنین به منظور همفکری و تبادل نظر قضات سراسر کشور در خصوص موضوعاتی که از درجه اهمیت بالاتری برخوردار هستند و چالش پیش روی دادگستری در آن موضوع ابعاد استانی، منطقه‌ای یا کشوری پیدا کرده است، بخشی از تقویم نشست‌ها به موضوعاتی اختصاص دارد که با اعلام مرکز آموزش قوه قضاییه در دستور کار نشست‌های سراسر کشور قرار می‌گیرد.
اقدام دیگری که در زمینه بهبود مدیریت محتوای نشست‌ها پیش‌بینی شده است تفکیک نشست‌های تخصصی است.
حسب دستور‌العمل جدید نشست‌های قضایی متناسب با صلاحیت رسیدگی به نشست‌ قضایی دادسرا، محاکم حقوقی، محاکم کیفری و تجدید نظر تقسیم‌بندی می‌شوند و حسب شرایطی که پیش‌بینی شده است قضات می‌توانند به عضویت هر یک از این نشست‌ها درآیند. این امر باعث تخصصی‌تر شدن اظهار نظرها در خصوص موضوعات مطروحه می‌شود و بهره‌مندی از نتایج آن نیز متناسب با وظایف قانونی صورت می‌گیرد.
مدیریت نتایج نشست‌های قضایی
به نظر می‌رسد مهمترین مرحله در فرایند برگزاری نشست‌های قضایی نحوه مدیریت نتایج آنهاست. در شرایط فعلی نتایج نشست‌های قضایی پس از جمع‌بندی و تهیه نسخه وورد (word) برای ارزیابی نهایی به مرکز آموزش ارسال می‌شود. مرکز آموزش حسب موضوع نشست، نتایج آن را در گروه علمی مربوطه مورد ارزیابی نهایی قرار می‌دهد و در صورت تأیید علمی مطالب را برای انتشار در قالب کتاب آماده می‌کند. قبل از ارجاع به گروه علمی، کارشناسان مربوطه تکراری بودن یا نبودن موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهند. این فرایند به طور عادی بیش از یک سال به طول می‌انجامد و در نهایت نتایج نشست‌ها نیز در قالب کتاب چاپ می‌شود. طولانی شدن زمان انتشار نتایج نشست‌ها در برخی موارد، بهره‌برداری از آن را منتفی می‌کند زیرا در طول زمان یادشده موضوع مورد بحث، از طرق مختلف نظیر ارائه نظریه مشورتی یا رأی وحدت رویه یا تغییر قوانین تعیین تکلیف می‌شود. همچنین انتشار نتایج نشست‌ها در قالب کتاب نیز روش صحیحی به نظر نمی‌رسد. چرا که اولاً امکان تهیه همه مجلات منتشر شده که بیش از ۵۰ جلد تاکنون به چاپ رسیده است برای همه قضات فراهم نیست؛ ثانیاً نگهداری این حجم از کتاب و نیز مراجعه و جستجوی مطالب مورد نیاز نیز کاری بس دشوار و طاقت‌فرساست؛ به همین دلیل است که کتاب‌های مربوط به نشست‌های قضایی در عین حال که دایرةالمعارفی بزرگ از موضوعات کاربردی در عرصه حقوق و قضاست،‌ اما جزو کتاب‌های متروک به شمار می‌روند.
بهره‌گیری از ظرفیت‌های حوزه فناوری اطلاعات در این زمینه به ما این امکان را می‌دهد که در فاصله بسیار کوتاهی از زمان بررسی موضوع در نشست قضایی، مطالب در اختیار جامعه قضایی کشور قرار گیرد و بدون صرف وقت و هزینه،‌ امکان جستجوی مطالب مورد نیاز و بهره‌مندی از آن فراهم شود. به همین منظور مرکز آموزش قوه قضاییه در حال تهیه سامانه‌ای برای مدیریت نتایج نشست‌های قضایی با ویژگی‌های فوق‌الذکر است. به نظر می‌رسد در صورت دستیابی به این هدف، بزرگترین دایرة‌المعارف حقوقی و قضایی در کشور با قابلیت دسترسی به قوانین و رویه‌ها و دیدگاه قضات راه‌اندازی می‌شود و از این طریق بخش قابل توجهی از سیستم مدیریت دانشی که همان مدیریت فرایند به اشتراک‌گذاری دانش است به بهترین نحو ممکن استقرار می‌یابد.

 

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *